Fara beint í efni
Fustle
Byrja

Tölur og dagsetningar

Orðabók: hugtökin sem verktaki þarf að kunna

Skattamál eru að stórum hluta orðaforði. Þegar hugtökin eru skýr verða reglurnar það líka. Hér eru þau sem koma oftast fyrir í samskiptum við Skattinn, lífeyrissjóði og viðskiptavini, með enskri þýðingu.

Uppfært
Heimildir yfirfarnar

Orðabókin útskýrir 34 hugtök sem sjálfstætt starfandi á Íslandi þurfa að skilja, frá reiknuðu endurgjaldi og staðgreiðslu til innskatts og gerviverktöku, hvert með enskri þýðingu og tengli í leiðbeiningu með tölum tekjuársins 2026.

Hugtökin í stafrófsröð

HugtakEnskaSkýring
VerktakiContractorEinstaklingur eða félag sem tekur að sér verk gegn reikningi í stað þess að vera í launuðu starfi. Sjálfstætt starfandi einstaklingur er verktaki á eigin kennitölu.
Sjálfstætt starfandiSelf-employedSkattalegt hugtak yfir einstakling sem rekur starfsemi í eigin nafni og reiknar sér endurgjald af henni.
EinstaklingsreksturSole proprietorshipRekstrarform þar sem einstaklingur rekur starfsemi á eigin kennitölu með ótakmarkaðri ábyrgð. Hagnaður er tekjur eigandans.
Einkahlutafélag (ehf.)Private limited company (ehf.)Sjálfstæð lögpersóna með takmarkaðri ábyrgð eigenda, stofnuð hjá fyrirtækjaskrá með hlutafé. Skilar ársreikningi og eigin skattframtali.
KennitalaKennitala (ID number)Tíu stafa auðkennisnúmer einstaklinga og lögaðila á Íslandi. Skylda á reikningum fyrir bæði seljanda og kaupanda.
LaunagreiðendaskráEmployer registerSkrá Skattsins yfir þá sem greiða laun eða reikna sér endurgjald. Skráning er forsenda þess að skila staðgreiðslu og tryggingagjaldi.
RSK 5.02RSK 5.02Tilkynning til Skattsins um upphaf eða breytingu starfsemi: skráning á launagreiðendaskrá og VSK-skrá. Skila eigi síðar en 8 dögum fyrir upphaf.
RSK 5.04RSK 5.04Tilkynning um lok eða hlé starfsemi og afskráningu af launagreiðendaskrá og VSK-skrá.
Reiknað endurgjaldCalculated remunerationLaunin sem sjálfstætt starfandi reiknar sér fyrir vinnu í eigin rekstri, að lágmarki samkvæmt viðmiðunarflokki Skattsins. Grunnur staðgreiðslu, tryggingagjalds, lífeyris og réttinda.
Viðmiðunarflokkur (starfaflokkur)Reference categoryFlokkur A–H í reglum Skattsins sem ákveður lágmark reiknaðs endurgjalds eftir eðli starfs og menntun.
StaðgreiðslaWithholding taxTekjuskattur og útsvar sem launagreiðandi heldur eftir af launum og skilar mánaðarlega. Fyrirframgreiðsla sem gerist upp við álagningu.
SkilagreinWithholding returnMánaðarleg skýrsla launagreiðanda til Skattsins um laun, staðgreiðslu og tryggingagjald. Eindagi 15. næsta mánaðar.
SkattþrepTax bracketStighækkandi hlutföll tekjuskatts og útsvars: 31,49%, 37,99% og 46,29% árið 2026, hvert um sig af tekjum innan sinna marka.
PersónuafslátturPersonal tax creditFöst fjárhæð, 72.492 kr. á mánuði árið 2026, sem dregst frá reiknuðum tekjuskatti og útsvari hvers einstaklings.
ÚtsvarMunicipal taxTekjuskattur sveitarfélaga, innheimtur með staðgreiðslu á meðalhlutfalli og gerður upp við álagningu eftir sveitarfélagi.
TryggingagjaldSocial security contributionLaunatengt gjald launagreiðanda, 6,35% árið 2026, af launum og mótframlagi í lífeyrissjóð. Fjármagnar atvinnuleysistryggingar, fæðingarorlof og almannatryggingar.
LífeyrissjóðurPension fundSjóður sem tekur við skyldubundnum iðgjöldum, 4% frá launþega og 11,5% frá launagreiðanda, og greiðir elli- og örorkulífeyri.
MótframlagEmployer pension contributionHluti launagreiðanda í lífeyrisiðgjaldi, 11,5% af launum. Sjálfstætt starfandi greiða það sjálfir.
ViðbótarlífeyrissparnaðurAdditional pension savingsValkvætt iðgjald launþega, 2–4% af launum, í séreignarsjóð með 2% mótframlagi. Lækkar staðgreiðslustofn.
Virðisaukaskattur (VSK)Value added tax (VAT)Neysluskattur, 24% almennt og 11% á tiltekna vöru og þjónustu, sem seljandi innheimtir og skilar. Skráningarskylda við 2.000.000 kr. veltu á 12 mánuðum.
Útskattur og innskatturOutput and input VATÚtskattur er VSK sem þú leggur á sölu; innskattur er VSK sem þú greiðir af aðföngum. Mismunurinn er skilað eða endurgreiddur.
UppgjörstímabilVAT periodTveggja mánaða tímabil VSK-skila. Gjalddagi er 5. dagur annars mánaðar eftir lok tímabils.
Gjalddagi og eindagiDue date and final due dateGjalddagi er þegar skuld fellur til greiðslu; eindagi er síðasti dagur til að greiða án álags. Staðgreiðsla: gjalddagi 1., eindagi 15. næsta mánaðar.
ÁlagSurchargeViðurlög Skattsins við vanskilum eða vanskilum á skýrslu, til dæmis 1% á dag að hámarki 10% af vangreiddri staðgreiðslu, auk dráttarvaxta.
SkattframtalTax returnÁrleg skýrsla einstaklings til Skattsins um tekjur, eignir og frádrátt. Rekstraraðilar skila rekstrarskýrslu með.
Rekstrarskýrsla (RSK 4.11)Business statement (RSK 4.11)Fylgiskjal með skattframtali einstaklings í rekstri: tekjur, reiknað endurgjald, rekstrarkostnaður og hagnaður.
Rekstraryfirlit fólksbifreiðar (RSK 4.03)Vehicle operating statement (RSK 4.03)Eyðublað þar sem bílkostnaður er sundurliðaður og rekstrarhlutfall reiknað eftir akstursdagbók.
AkstursdagbókMileage logSkrá yfir hverja ferð í þágu rekstrar: dagsetning, erindi, kílómetrar og staða mælis. Forsenda frádráttar bílkostnaðar.
RekstrarkostnaðurBusiness expenseKostnaður sem gengur til að afla tekna, tryggja þær og halda þeim, frádráttarbær samkvæmt 31. gr. tekjuskattslaga með fylgiskjölum.
FylgiskjalVoucherReikningur eða kvittun sem styður færslu í bókhaldi. Geymist í sjö ár.
KreditreikningurCredit noteReikningur sem bakfærir fyrri reikning að fullu eða að hluta með tilvísun í númer hans. Notaður í stað þess að breyta eða eyða reikningi.
GerviverktakaDisguised employmentÞegar ráðningarsamband í raun er sett upp sem verktakasamningur. Skatturinn metur eðli sambandsins og getur endurákvarðað skatta beggja aðila.
ÁlagningTax assessmentEndanleg ákvörðun Skattsins á sköttum ársins eftir skattframtal, birt á vor- eða sumarmánuðum. Staðgreiðsla dregst frá og mismunur gerður upp.
FjármagnstekjuskatturCapital gains taxSkattur á vexti, arð og söluhagnað, 22%. Á ekki við um laun eða reiknað endurgjald.

Hvernig á að nota orðabókina

Smelltu á hugtak til að komast í leiðbeininguna sem útskýrir það nánar með tölum ársins og heimildum. Ef þú finnur ekki hugtak sem þú lentir á í samskiptum við Skattinn eða lífeyrissjóð, sendu okkur línu og við bætum því við.

Heimildir

Almenn fræðsla, ekki ráðgjöf um þín mál. Skatturinn og aðrar stofnanir meta hvert tilvik. Athugaðu dagsetningu yfirferðar og heimildir áður en þú byggir á tölum.

Hvar kemur Fustle að?

Skráðu vinnuna og gerðu reikning. Þjónustan sem þú velur ræður hvaða aðstoð fylgir.

Skoða Reikning →